Kur'an ,Meal ve Tefsir Okuma Alanı. Seslendirmek istediğiniz ayetin üzerine çift tıklayınız.

Abese Suresi

585
30 . Cüz
Abese Sûresi
Rahmân ve Rahîm olan Allah´ın adıyla

Nüzûl

Mushaftaki sıralamada sekseninci, iniş sırasına göre yirmi dördüncü sûredir. Necm sûresinden sonra, Kadir sûresinden önce Mekke’de inmiştir. Rivayete göre bir gün Hz. Peygamber müşriklerin ileri gelenlerinden bir gruba dini tebliğ ederken yanlarına müminlerden olup gözleri görmeyen Abdullah İbn Ümmî Mektûm gelmiş ve Hz. Peygamber’e yaklaşarak Kur’an âyetlerinden bir kısmını kendisine tekrarlamasını veya açıklamasını istemişti. Etkisi azalacağı için konuşmasının kesilmesinden rahatsız olan Hz. Peygamber Abdullah’a ilgi göstermemiş, bunun üzerine bu sûrenin Resûlullah’ı uyaran ilk on âyeti inmiştir (Tirmizî, “Tefsîr”, 73; Taberî, XXX, 32-33).

Adı/Ayet Sayısı

Sûre adını, ilk kelimesi olan ve “yüzünü ekşitti, suratını astı” anlamına gelen abese kelimesinden almıştır. Kaynaklarda yaygın olarak bu isimle anılmaktadır. Sûrenin bunun dışında “İbn Ümmî Mektûm, Sâhha, Sefer, A‘mâ” adlarıyla anıldığı da söylenir.

Konusu

Abdullah İbn Ümmî Mektûm olayını hatırlatan ve bu konuda Hz. Peygamber’in uyarıldığı âyetlerle başlayan sûrede daha sonra kıyamet, öldükten sonra dirilme, vahiy ve peygamberlik konuları üzerinde durulmuştur.
1-10
Ayet
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
عَبَسَ وَتَوَلّٰىۙ
١
اَنْ جَٓاءَهُ الْاَعْمٰىۜ
٢
وَمَا يُدْر۪يكَ لَعَلَّهُ يَزَّكّٰىۙ
٣
اَوْ يَذَّكَّرُ فَتَنْفَعَهُ الذِّ كْرٰىۜ
٤
اَمَّا مَنِ اسْتَغْنٰىۙ
٥
فَاَنْتَ لَهُ تَصَدّٰىۜ
٦
وَمَا عَلَيْكَ اَلَّا يَزَّكّٰىۜ
٧
وَاَمَّا مَنْ جَٓاءَكَ يَسْعٰىۙ
٨
وَهُوَ يَخْشٰىۙ
٩
فَاَنْتَ عَنْهُ تَلَهّٰىۚ
١٠
Meal
Kendisine o âmâ geldi diye Peygamber yüzünü ekşitti ve öteye döndü. 1-2﴿ (Ey Muhammed!) Ne bilirsin, belki de o arınacak, 3﴿ Yahut öğüt alacak da bu öğüt kendisine fayda verecek. 4﴿ Kendini muhtaç hissetmeyene gelince; 5﴿ Sen, ona yöneliyorsun. 6﴿ (İstemiyorsa) onun arınmamasından sana ne! 7﴿ Allah'a karşı derin bir saygıyla korku içinde koşarak sana geleni ise bırakıp, ona aldırmıyorsun. 8-10﴿

Tefsir

Hz. Peygamber putperest önderlerin ikna edilmesi halinde onları izleyen halkın İslâm’ı daha kolay benimseyecekleri düşüncesiyle onlarla da meşgul oluyordu. Böyle birine yaptığı konuşmanın ortasında yanlarına gelen bir âmânın zamansız sorularından rahatsız olarak yüzünü ekşitmiş ve ona cevap vermemişti. Bunun üzerine Allah Teâlâ, resulünü sitemli bir ifadeyle uyardı; onun, kimlere verilecek emeğin daha verimli olacağını kesin olarak bilemeyeceğini, topluluğun ileri gelenlerinden de sorumlu olmadığını bildirdi. Bundan etkilenen Hz. Peygamber’in, daha sonra zaman zaman Abdullah’ı gördüğünde, “Kendisinden dolayı rabbimin beni azarladığı şahsa merhaba!” diyerek ona iltifatta bulunduğu rivayet edilmektedir. Bu vb. bazı iltifatlarının yanında, iki defa gazâya çıktığında yerine Medine’de kalanlara namaz kıldırmak üzere Abdullah’ı görevlendirdiği de rivayet edilmiştir (Zemahşerî, IV, 217).


  Birkaç âyette Hz. Peygamber’in “zelle” denilen bazı hataları hatırlatılmış ve düzeltilmiştir (meselâ buna yakın bir uyarı örneği için bk. Tevbe 9/43). Ancak bunlar içinde nisbeten sert bir üslûp taşıyan tek öğüt ve uyarı konumuz olan âyetlerdedir. Bu âyetler, vahyin objektifliğini ve peygamberin insanlığa kendi istek ve düşüncelerini değil, ilâhî vahyi tebliğ ettiğini, ayrıca onun bir ilâh gibi yanılgısız sayılmaması gerektiğini göstermesi bakımından son derece anlamlıdır. Bunun kadar önemli bir husus da Resûlullah’ın, kendi tutumunu eleştiren bu âyetleri, en ufak bir kaygı ve komplekse kapılmadan halka okuması, duyurmasıdır. Bu da onun dâvetindeki samimiyetini, hakikat sevgisini ve üstün ahlâkını gösterir.


“Kendini her şeye yeterli gören” diye çevirdiğimiz 5. âyet Mekke’nin ileri gelen zenginlerini ve kabile reislerini ifade eder. Bunlar mal ve adamlarının çokluğu sebebiyle büyüklük taslayarak inkârcılıkta devam ediyor, Allah ve peygamberinin kendilerine doğru yolu göstermelerine ihtiyaçlarının olmadığını söylüyorlardı. Allah korkusu ile huzuruna gelen âmâ ise Kur’an’ın nuruyla aydınlanarak cehaletten kurtulmak ve günahlardan arınmak istiyordu.


Dipnot

Kur'an Yolu Tefsiri Cilt: 5 Sayfa: 555
11-12
Ayet
كَلَّٓا اِنَّهَا تَذْكِرَةٌۚ
١١
فَمَنْ شَٓاءَ ذَكَرَهُۢ
١٢
Meal
Hayır, böyle yapma! Çünkü bu (Kur'an) bir öğüttür. 11﴿ Dileyen ondan öğüt alır. 12﴿

Tefsir

Şevkânî, 11. âyetin başındaki “hayır!” uyarısının açılımını şöyle ifade eder: Artık bundan sonra böyle hatalar yapma; zengine dönüp onunla ilgilenirken fakire ilgisiz kalma (V, 443). Aynı âyette birer öğüt olduğu bildirilen “bu âyetler” ifadesiyle sûrenin başındaki uyarıcı ve eğitici on âyetin veya sûrenin tamamının kastedildiği anlaşılmaktadır. “Dileyen ondan öğüt alır” meâlindeki 12. âyette ise şu iki noktaya dikkat çekilmiştir: a) Bu uyarı, yalnız Resûlullah’a değil, onun şahsında bütün ümmetine ve insanlığa yöneliktir. b) Uyarıyı dikkate alıp yanlışını düzeltmek de hiçe sayıp hatalarında ısrar etmek de insanın kendi iradesine bağlıdır, sonucunu da buna göre alacaktır.


Dipnot

Kur'an Yolu Tefsiri Cilt: 5 Sayfa: 555-556
13-16
Ayet
ف۪ي صُحُفٍ مُكَرَّمَةٍۙ
١٣
مَرْفُوعَةٍ مُطَهَّرَةٍۙ
١٤
بِاَيْد۪ي سَفَرَةٍۙ
١٥
كِرَامٍ بَرَرَةٍۜ
١٦
Meal
O, şerefli ve sâdık yazıcı meleklerin elindeki yüksek, tertemiz ve çok değerli sahifelerdedir. 13-16﴿

Tefsir

Mukaddes sayfalar”dan maksat Kur’an’ı içeren sayfalardır; Kur’an ilim ve hikmet ihtiva eden ilâhî bir kelâm olduğu için Allah katında şanı yüce ve değerlidir. Mukaddes sayfalardan maksadın “levh-i mahfûz” veya “önceki peygamberlerin kitapları” olduğunu söyleyenler de vardır (bk. Şevkânî, V, 444; ayrıca krş. A‘lâ 87/18-19).


  “Seçkin ve erdemli elçiler” diye tercüme ettiğimiz sefere (tekili: sefîr) kelimesini müfessirler, “yüce Allah’tan Hz. Peygamber’e vahiy getiren melekler, kulların amellerini yazan melekler (kirâmen kâtibîn), kitapları okuyanlar (kurrâ), Kur’an’ı yazan sahâbîler” gibi farklı anlamlarda yorumlamışlardır (Şevkânî, V, 444). Kelimeyi, “peygamberler, Kur’an’ı melekût âleminde kaydeden ve koruyan melekler” olarak anlamak da mümkündür.


Dipnot

Kur'an Yolu Tefsiri Cilt: 5 Sayfa: 556
17
Ayet
قُتِلَ الْاِنْسَانُ مَٓا اَكْفَرَهُۜ
١٧
مِنْ اَيِّ شَيْءٍ خَلَقَهُۜ
١٨
مِنْ نُطْفَةٍۜ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُۙ
١٩
ثُمَّ السَّب۪يلَ يَسَّرَهُۙ
٢٠
ثُمَّ اَمَاتَهُ فَاَقْبَرَهُۙ
٢١
ثُمَّ اِذَا شَٓاءَ اَنْشَرَهُۜ
٢٢
كَلَّا لَمَّا يَقْضِ مَٓا اَمَرَهُۜ
٢٣
Meal
Kahrolası (inkarcı) insan! Ne nankördür o! 17﴿ Allah onu hangi şeyden yarattı? 18﴿ Az bir sudan (meniden). Onu yarattı ve ona ölçülü bir şekil verdi. 19﴿ Sonra ona yolu kolaylaştırdı. 20﴿ Sonra onu öldürdü ve kabre koydu. 21﴿ Sonra, dilediği vakit onu diriltir. 22﴿ Hayır hayır o, Allah'ın kendisine emrettiğini yerine getirmedi. (İman etmedi.) 23﴿

Tefsir

Burada “Kahrolası o insan!” şeklindeki yergi ifadesiyle genel olarak insanlığın değil, Hz. Peygamber’le yaptıkları tartışmalarda yeniden dirilmeyi inkâr eden putperestlerin, bir rivayete göre özellikle Ebû Leheb’in oğlu Utbe’nin kastedildiği belirtilmektedir. Âyetlerde gerek söz konusu kişiye gerekse yeniden dirilmek konusunda tereddüdü olan herkese, insanın hiç yokken varlık alanına nasıl çıkarıldığı hatırlatılmakta, böylece insanlar düşünme ve inanmaya teşvik edilmektedir. “Sonra ona yolu kolaylaştırdı” meâlindeki âyeti müfessirler “Ana rahminden çıkmayı kolaylaştırdı” veya “Hayır yahut şer yolunu seçme imkânı verdi” şeklinde yorumlamışlardır. Taberî âyetin bağlamını dikkate alarak birinci yorumu tercih etmiştir (bk. XXIX, 35). Ancak bize göre ikinci anlam, yani insanın iyilik-kötülük, iman-inkâr, doğru-yanlış şeklindeki alternatifler arasında seçim yapma gücüne sahip varlık olarak yaratılması daha çok hatırlatılmaya değer bir lutuftur; dolayısıyla âyetin bağlamına da daha uygundur. Çünkü bu özelliğiyle insan dünyadaki diğer bütün yaratılmışlardan üstün ve seçkin kılınmıştır. Bu gerçek yanında, insanın bir gün ölüp kabre konduktan sonra Allah’ın dilediği bir vakitte tekrar diriltileceğini hatırlatan 21-22. âyetler ile Allah’ın buyruklarına uymayanları kınayan 23. âyetten şu sonuç ortaya çıkmaktadır: Allah insana iyilik ve kötülük yolları arasında seçim yapma imkânlarını bahşetmiş, dolayısıyla ona ihtiyacı olduğu kadar özgürlük alanı açmıştır. Bu özgürlüğe sahip olması ona Allah’ın buyruklarını yerine getirme sorumluluğu yüklemektedir. Nihayet insan, bir gün bu hayatı terkedecek ve özgürlüğünü doğru kullanarak sorumluluklarını yerine getirip getirmediği konusunda hesap verecek, karşılık görecektir.


Dipnot

Kur'an Yolu Tefsiri Cilt: 5 Sayfa: 556-557
24-32
Ayet
فَلْيَنْظُرِ الْاِنْسَانُ اِلٰى طَعَامِه۪ۙ
٢٤
اَنَّا صَبَبْنَا الْمَٓاءَ صَباًّۙ
٢٥
ثُمَّ شَقَقْنَا الْاَرْضَ شَقاًّۙ
٢٦
فَاَنْبَتْنَا ف۪يهَا حَباًّۙ
٢٧
وَعِنَباً وَقَضْباًۙ
٢٨
وَزَيْتُوناً وَنَخْلاًۙ
٢٩
وَحَدَٓائِقَ غُلْباًۙ
٣٠
وَفَاكِهَةً وَاَباًّۙ
٣١
مَتَاعاً لَكُمْ وَلِاَنْعَامِكُمْۜ
٣٢
Meal
Herşeyden önce insan, yediği yemeğine bir baksın! 24﴿ Gerçekten biz, yağmuru bol bol yağdırdık. 25﴿ Sonra toprağı, iyiden iyiye yardık! 26﴿ Böylece sizin ve hayvanlarınızın yararlanması için orada taneler, üzümler, yoncalar, zeytinler, hurmalıklar, sık ağaçlı bahçeler, meyveler ve otlaklar ortaya çıkardık. 27-32﴿

Tefsir

Yukarıda 18-20. âyetlerde insanın var oluşu ve mahiyetine ilişkin ilâhî lutuflar özetlenmişti; burada ise onu çevreleyen ve varlığını sürdürmesi için gerekli ve faydalı olan haricî nimetlerin başlıcaları hatırlatılmaktadır. Bu hatırlatmanın amacı da hem muhatabı Allah’ın kudretinin büyüklüğü hakkında bilgilendirip iman etmesini veya inancını güçlendirmesini sağlamak hem de onu bu lutuflarından dolayı Allah’a minnet ve şükran hisleriyle ibadet etmeye, buyruklarına göre yaşamaya yöneltmektir.


Dipnot

Kur'an Yolu Tefsiri Cilt: 5 Sayfa: 557
33-42
Ayet
فَاِذَا جَٓاءَتِ الصَّٓاخَّةُۘ
٣٣
Meal
bu meal diğer sayfada verilmiştir. 33-37﴿

Tefsir

33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42 nolu ayetlerin tefsiri bir sonraki sayfada verilmiştir.